Karaciğer Hidatik Kisti (Köpek Kisti)

Köpek kisti, erişkin biçimi köpeklerin bağırsağında yaşayan Ekinokokkus Granülozus adlı bir şerit (tenya) türünün insandaki larva (kist) evresidir. Hastalığın doğadaki döngüsü genellikle köpek ile koyun, sığır gibi çiftlik hayvanları arasında döner. İnsan bu döngüye tesadüfen katılan, yani "kazara" bir konaktır. Köpeklerin dışkısıyla doğaya saçılan, gözle görülemeyecek kadar küçük parazit yumurtaları toprağı, suyu, bahçe ürünlerini ve hayvanların tüylerini kirletebilir. İnsana bulaşma çoğunlukla bu yumurtaların ağız yoluyla yutulmasıyla olur: iyi yıkanmamış çiğ sebze ve meyveler, temiz olmayan su ya da köpekleri/kirli toprağı elledikten sonra ellerin ağıza götürülmesi başlıca bulaşma yollarıdır. Hastalık insandan insana bulaşmaz ve iyi pişmiş et yemekle geçmez. Yutulan yumurtadan çıkan larva, bağırsaktan kana karışarak en sık karaciğere (yaklaşık her on hastadan yedisinde), ardından akciğerlere, daha nadiren dalak, böbrek, kemik gibi diğer organlara yerleşir ve burada yıllar içinde yavaşça büyüyen bir kist oluşturur.bulunmaktadır.

Köpek kisti çoğu zaman yıllarca hiçbir belirti vermeden sessizce büyür. Bu nedenle pek çok kist, başka bir nedenle yapılan ultrason ya da tomografi gibi tetkiklerde tesadüfen fark edilir. Kist büyüdükçe karnın sağ üst bölgesinde dolgunluk, hafif ağrı veya rahatsızlık hissi, ele gelen bir kitle, bulantı gibi şikayetler ortaya çıkabilir. Kist, safra yollarına baskı yaparsa gözlerde ve ciltte sararma (sarılık), kaşıntı görülebilir. Kistin yırtılması veya iltihaplanması gibi bir sorun geliştiğinde ise ani ve şiddetli karın ağrısı, ateş ya da kurdeşen benzeri alerjik tepkiler tabloya eklenebilir. Belirti olmaması kistin önemsiz olduğu anlamına gelmez; bu nedenle saptanan her kistin değerlendirilmesi gerekir.

Tanıda ilk ve en değerli yöntem ultrasondur. Ultrason hem kistin varlığını gösterir hem de kistin hangi evrede olduğunu ortaya koyar. Köpek kistleri, Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) ultrason temelli sınıflamasına göre aktif (canlı), geçiş ve inaktif (sönmüş) evrelere ayrılır; bu evreleme, hangi tedavinin gerektiğini belirleyen en önemli basamaktır. Kistin derin ya da karmaşık yerleşimli olduğu, ameliyat planlaması yapılacağı veya başka organların da değerlendirilmesi gerektiği durumlarda MR veya tomografiden yararlanılır. Kan tahlilleri (kanda parazite karşı oluşan antikorların aranması) tanıyı destekleyebilir; ancak hastalık olduğu hâlde bu testler bazen negatif çıkabildiği için tanıda asıl belirleyici olan görüntülemedir. Kistinizin evresi belirlendikten sonra hekiminiz, tedavi gerekip gerekmediğini ve gerekiyorsa hangi yöntemin uygun olduğunu sizinle paylaşacaktır.

Hayır, her köpek kisti ameliyat gerektirmez. Tedavi tamamen kistin evresine, boyutuna, sayısına ve yerleşimine göre kişiye özel planlanır:

• İnaktif (sönmüş, kireçlenmiş) ve şikayet vermeyen kistler: Çoğunlukla hiçbir ilaç veya ameliyat gerekmeden, belirli aralıklarla görüntüleme ile takip edilir (izle-ve-bekle yaklaşımı).
• Küçük, basit ve aktif kistler: Uygun olgularda tek başına ilaç tedavisi (albendazol) ile tedavi edilebilir.
• Orta boyutlu, uygun yerleşimli kistler: Görüntüleme eşliğinde, ilaç koruması altında yapılan iğne ile kapalı tedavi (PAIR – ponksiyon, aspirasyon, ilaç verme, yeniden aspirasyon) seçeneği değerlendirilebilir.
• Büyük, çok odacıklı (yavru kistli), karmaşık veya safra yollarıyla bağlantılı kistler: Genellikle en etkili yöntem ameliyattır.

Hangi yöntemin sizin için en doğru olduğu, tetkikleriniz değerlendirildikten sonra belirlenir.

Ameliyatın temel amacı, kistin içeriğini ve zarlarını, çevreye sıçramasını (saçılmayı) önleyerek uzaklaştırmaktır; çünkü kist sıvısının karın içine dökülmesi hem hastalığın yayılmasına hem de ciddi alerjik tepkilere yol açabilir. Cerrah, ameliyat alanını özel olarak koruduktan sonra kisti özel bir solüsyonla etkisizleştirir ve ardından temizler. Genel olarak iki yaklaşım vardır: kistin iç zarının çıkarılıp geride kalan boşluğun uygun şekilde kapatıldığı koruyucu (konservatif) yöntemler ve kistin duvarıyla birlikte ya da karaciğerin bir bölümüyle birlikte çıkarıldığı radikal yöntemler (perikistektomi veya karaciğer rezeksiyonu). Uygun yerleşimli kistlerde radikal yöntemler en düşük tekrarlama oranını sağlar. Seçilmiş olgularda bu ameliyatlar kapalı (laparoskopik) olarak da yapılabilir. Ameliyat öncesi ve sonrasında genellikle albendazol tedavisi verilir. Ameliyat sonrası en sık karşılaşılan durum, kist ile safra yolları arasında bir bağlantı bulunması hâlinde görülen safra kaçağıdır; bu durum uygun yöntemlerle yönetilebilir. Karaciğerin çok büyük bölümünü tutan ileri olgularda ise nadiren ileri cerrahi seçenekler gündeme gelebilir.

Köpek kistlerinin önemli bir bölümü uzun süre sabit kalabilir; ancak tedavi edilmeyen aktif kistler büyüyerek bazı sorunlara yol açabilir. Bunların başında kistin yırtılması gelir: safra yollarına açılması sarılık ve iltihaba, karın boşluğuna açılması ise ciddi, hatta hayatı tehdit edebilen alerjik (anafilaktik) tepkilere neden olabilir. Ayrıca kist içine bakteri yerleşerek apse gelişebilir veya kist, safra yolları ve damarlara baskı yapabilir. İşte bu nedenle her kist mutlaka ameliyat gerektirmese de, saptanan her köpek kistinin bir hekim tarafından değerlendirilmesi ve uygun şekilde takip ya da tedavi edilmesi önemlidir.

Korunmanın temeli, köpek–çiftlik hayvanı döngüsünü kırmak ve temel hijyen kurallarına uymaktır. Köpekleri sevdikten, toprakla veya bahçe işiyle uğraştıktan sonra ellerinizi iyice yıkayın; çiğ tüketeceğiniz sebze ve meyveleri bol suyla yıkayın, mümkünse kabuğunu soyun; güvenilir su için; evcil köpeklerinizi düzenli olarak parazit tedavisinden (solucan düşürme) geçirin; kesilen hayvanların iç organlarını (sakatatını) köpeklere çiğ olarak vermeyin; hastalığın yaygın olduğu bölgelerde başıboş köpeklerle temastan kaçının. Hastalığın tekrarlaması, özellikle ameliyat sırasında sıçrama olmuşsa veya kist tam olarak temizlenememişse mümkündür. Uygun cerrahi temizlik ve ilaç tedavisi tekrar riskini azaltır; bu nedenle tedavi sonrası belirli aralıklarla yapılan görüntüleme ile takip büyük önem taşır.